PET-CT και Καρκίνος Θυρεοειδούς

Τι είναι το PET/CT;

Το PET/CT είναι η συντομογραφία της τομογραφίας εκπομπής ποζιτρονίων (PET) και του απεικονιστικού συνδυασμού της με την αξονική τομογραφία (CT), ενώ αποτελεί μία απεικονιστική εξέταση της πυρηνικής ιατρικής.

Ο υποκείμενος μηχανισμός απεικόνισης του PET/CT βασίζεται στο συνδυασμό ενός ραδιοφαρμάκου (ουσία που εκπέμπει ακτινοβολία) με την γλυκόζη, η οποία αποτελεί την κυρίαρχη μορφή ενέργειας των κυττάρων, είτε αυτά αφορούν σε φυσιολογικά είτε σε καρκινικά κύτταρα.

Η θεμελιώδης, ωστόσο, διαφορά των φυσιολογικών και των καρκινικών κυττάρων έγκειται στο ότι τα καρκινικά κύτταρα εμφανίζουν ταχύτατο πολλαπλασιασμό και ως εκ τούτου αυξημένες ενεργειακές ανάγκες σε γλυκόζη. Αποτέλεσμα του γεγονότος αυτού είναι τα καρκινικά κύτταρα να προσλαμβάνουν σε μεγαλύτερο βαθμό από τα φυσιολογικά κύτταρα το συνδυασμό του ραδιοφαρμάκου και της γλυκόζης, με συνέπεια την εντονότερη απεικόνισή τους στο PET/CT.

PET/CT στον Καρκίνο Θυρεοειδούς

Η εφαρμογή του PET/CT στον καρκίνο θυρεοειδούς ξεκίνησε πριν από αρκετά χρόνια, σε ασθενείς με καρκίνο του θυρεοειδούς και απομακρυσμένες μεταστάσεις σε άλλα όργανα.

Η εφαρμογή του PET/CT στις περιπτώσεις καλώς διαφοροποιημένου καρκίνου θυρεοειδούς συνοδεύτηκε από την εξαιρετικά σημαντική παρατήρηση, πως οι καλώς διαφοροποιημένοι καρκίνοι του θυρεοειδούς (θηλώδης καρκίνος, θυλακιώδης καρκίνος,  καρκίνος θυρεοειδούς από κύτταρα Hürthle) προσλαμβάνουν έντονα το ραδιενεργό ιώδιο και ελάχιστα τη φλουορο-δεοξυ-γλυκόζη (FDG) που αποτελεί το συνδυασμό του ραδιοφαρμάκου και της γλυκόζης του PET/CT. Αντιθέτως, οι πτωχά διαφοροποιημένοι καρκίνοι του θυρεοειδούς αδένα (επιθετικοί ιστολογικοί τύποι, αναπλαστικό καρκίνωμα θυρεοειδούς) προσλαμβάνουν έντονα το FDG και σχετικά ελάχιστα το ραδιενεργό ιώδιο.

Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται flip–flop και χαρακτηριστικά απεικονίζεται στο ακόλουθο διάγραμμα.

Συνοψίζοντας, ο καλώς διαφοροποιημένος καρκίνος θυρεοειδούς χαρακτηρίζεται από:

• Έντονη πρόσληψη του ραδιενεργού ιωδίου και συνεπώς έντονη απεικόνισή του αλλά και καταστροφή του από το ραδιενεργό ιώδιο
• Ασθενή έως απούσα πρόσληψη του FDG, με αποτέλεσμα την ασθενή έως απούσα απεικόνισή του στο FDG PET/CT
• Εξαιρετικό προσδόκιμο ζωής των ασθενών.

Αντιθέτως, οι πτωχά διαφοροποιημένοι καρκίνοι του θυρεοειδούς χαρακτηρίζονται από:

• Ασθενή έως απούσα πρόσληψη του ραδιενεργού ιωδίου και συνεπώς ασθενή απεικόνισή τους όπως και καταστροφή τους από το ραδιενεργό ιώδιο
• Έντονη πρόσληψη του FDG, με αποτέλεσμα την ασθενή έως απούσα απεικόνισή του στο FDG PET/CT
• Δυσμενέστερο προσδόκιμο ζωής των ασθενών, σε σύγκριση με τους καλώς διαφοροποιημένους καρκίνους θυρεοειδούς.

Ποιο είναι το Όφελος της Εφαρμογής του PET/CT στον Καρκίνο Θυρεοειδούς;

Το όφελος της εφαρμογής του PET/CT στον καρκίνο θυρεοειδούς βασίζεται στο φαινόμενο που περιγράψαμε παραπάνω, με συνέπεια τη χρήση του PET/CT ως απεικονιστική μέθοδο στις ακόλουθες περιπτώσεις:

• Για την απεικόνιση του πτωχά διαφοροποιημένου καρκίνου του θυρεοειδούς και των πιθανών μεταστάσεων του (σπανιότερα)
• Για την απεικόνιση του καλώς διαφοροποιημένου καρκίνου θυρεοειδούς, στις περιπτώσεις εκείνες που το ολόσωμο σπινθηρογράφημα με ραδιενεργό ιώδιο είναι αρνητικό ευρημάτων, ενώ υπάρχουν ενδείξεις στο αίμα βιοχημικής υποτροπής του καρκίνου θυρεοειδούς.

Όσον αφορά στη δεύτερη περίπτωση, η οποία αποτελεί και τη συνηθέστερη αιτία πραγματοποίησης απεικόνισης με PET/CT, οι περιπτώσεις αυτές αφορούν ασθενείς οι οποίοι έχουν υποβληθεί σε χειρουργική θεραπεία του καρκίνου θυρεοειδούς με ολική θυρεοειδεκτομή ± λεμφαδενικό καθαρισμό του τραχήλου (επί υπάρξεως λεμφαδένων με μεταστάσεις) και εμφανίζουν ενδείξεις βιοχημικής υποτροπής της νόσου, ενώ απεικονιστικά δεν μπορεί να ανιχνευθεί η εστία της υποτροπής. Με απλούστερα λόγια, οι ασθενείς αυτοί εμφανίζουν:

• Αυξημένη θυρεοσφαιρίνη αίματος ή θυρεοσφαιρίνη που παρουσιάζει συνεχώς αυξητική τάση ή
• Αντισώματα έναντι της θυρεοσφαιρίνης (anti-Tg) αυξημένα ή με συνεχή αυξητική τάση, ενώ παράλληλα
• Το υπερηχογράφημα τραχήλου και το ολόσωμο σπινθηρογράφημα με ραδιενεργό ιώδιο είναι αρνητικά για υποτροπή της νόσου.

Στις περιπτώσεις αυτές, λοιπόν, το PET/CT αποτελεί τη μοναδική διαθέσιμη μέθοδο για την ανίχνευση της εστίας ή των εστιών της υποτροπής του καρκίνου θυρεοειδούς, οι οποίες μπορεί να αφορούν μεταστάσεις στους λεμφαδένες ή ακόμη και απομακρυσμένες μεταστάσεις σε άλλα όργανα (πνεύμονες, οστά, ήπαρ).

Το ερώτημα, συνεπώς, που ανακύπτει είναι το πόσο αποτελεσματικό μπορεί να είναι το PET/CT στην ανίχνευση της εστίας της υποτροπής του καρκίνου θυρεοειδούς στις προαναφερθείσες περιπτώσεις ασθενών;

Την απάντηση στο ερώτημα αυτό έρχεται να δώσει μία εξαιρετικά πρόσφατη επιστημονική έρευνα.

Η Επιστημονική Έρευνα

Η έρευνα δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2023 στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό “Thyroid” και αποτελεί μία συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση της διεθνούς βιβλιογραφίας.

Η μελέτη αξιολόγησε το όφελος των ασθενών από την πραγματοποίηση του PET/CT στις περιπτώσεις εκείνες των ασθενών που έχουν υποβληθεί σε χειρουργική θεραπεία του καρκίνου θυρεοειδούς με ολική θυρεοειδεκτομή ± λεμφαδενικό καθαρισμό του τραχήλου (επί υπάρξεως λεμφαδένων με μεταστάσεις) και εμφανίζουν ενδείξεις βιοχημικής υποτροπής της νόσου, ενώ απεικονιστικά δεν μπορεί να ανιχνευθεί η εστία της υποτροπής με το υπερηχογράφημα τραχήλου και το ολόσωμο σπινθηρογράφημα με ραδιενεργό ιώδιο.

Η μελέτη ανέλυσε 24 έρευνες, με το συνολικό αριθμό των ασθενών να ανέρχεται σε 1988 ασθενείς, με τα χαρακτηριστικά τους να έχουν ως εξής:

• 1988 ασθενείς με καλώς διαφοροποιημένο καρκίνο θυρεοειδούς (θηλώδης καρκίνος, θυλακιώδης καρκίνος, καρκίνος θυρεοειδούς από κύτταρα Hürthle), οι οποίοι εμφάνισαν
• Βιοχημική υποτροπή της νόσου, με παρουσία αυξημένων επιπέδων θυρεοσφαιρίνης ή αντισωμάτων έναντι της θυρεοσφαιρίνης (anti-Tg) αίματος και ταυτόχρονα
• Απουσία απεικονιστικών ευρημάτων υποτροπής του καρκίνου θυρεοειδούς στο υπερηχογράφημα του τραχήλου και το ολόσωμo σπινθηρογράφημα με ραδιενεργό ιώδιο.

Τα Ευρήματα της Μελέτης

Η μελέτη αποκάλυψε πως το PET/CT αποτελεί μία εξαιρετικά χρήσιμη απεικονιστική μέθοδο για την ανίχνευση της υποτροπής του καρκίνου θυρεοειδούς, καθώς εμφάνισε:

• 87% διαγνωστική ευαισθησία (ανακάλυψε την εστία της υποτροπής στο 87% των περιπτώσεων)
• 84% διαγνωστική ειδικότητα (η εστία που ανακάλυψε ήταν η αληθής εστία της υποτροπής στο 84% των περιπτώσεων), ενώ ταυτόχρονα
• Η διαγνωστική ευαισθησία και ειδικότητα ήταν ανεξάρτητα των επιπέδων της TSH, της θυρεοσφαιρίνης και των anti–Tg αντισωμάτων στο αίμα.

Τα ευρήματα αυτά υπογραμμίζουν με εμφατικό τρόπο τη χρησιμότητα του PET/CT στην αποσαφήνιση της εστίας της υποτροπής του καρκίνου θυρεοειδούς στους ασθενείς αυτούς.

Συμπεράσματα

Το PET/CT αποτελεί μία εξαιρετική απεικονιστική μέθοδο, η οποία είναι σε θέση να αποκαλύψει την εστία ή τις εστίες υποτροπής του καρκίνου θυρεοειδούς, σε ασθενείς στους οποίους οι υπόλοιπες απεικονιστικές εξετάσεις αδυνατούν να αναδείξουν την υποτροπή της νόσου.

Οι νεότερες ιατροτεχνολογικές εξελίξεις, όπως η ανάπτυξη νεότερων ραδιοφαρμάκων (ραδιενεργό ιώδιο – 124, ¹⁸F-tetrafluoroborate) και ο συνδυασμός του PET με την μαγνητική τομογραφία (PET/MRI), θα συμβάλλουν τα μέγιστα στην περαιτέρω βελτίωση της απεικονιστικής ικανότητας του PET, καθιστώντας το την απεικονιστική εξέταση εκλογής για τις περιπτώσεις εκείνες που οι υπόλοιπες απεικονιστικές εξετάσεις αδυνατούν να αναδείξουν την εστία ή τις εστίες της υποτροπής του καρκίνου του θυρεοειδούς.