Υψηλή Χολερυθρίνη – Ίκτερος

Η χολερυθρίνη είναι μία φυσική χρωστική ουσία που κυκλοφορεί στο αίμα και σχετίζεται άμεσα με τον μεταβολισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Τα φυσιολογικά επίπεδά της στο αίμα είναι ζωτικής σημασίας για την υγεία του ήπατος, του εγκεφάλου και γενικότερα του συνόλου των οργάνων του ανθρώπινου οργανισμού. Κατά συνέπεια, η υψηλή χολερυθρίνη στο αίμα αποτελεί μία παθολογική κατάσταση, η οποία οφείλεται σε πολλαπλά αίτια και μπορεί να προκαλέσει πολλαπλά συμπτώματα.

Τι είναι η χολερυθρίνη;

Η χολερυθρίνη είναι μια κίτρινη χρωστική ουσία που προέρχεται από τη διάσπαση της αιμοσφαιρίνης και πιο συγκεκριμένα της αίμης, της πρωτεΐνης που βρίσκεται στα ερυθρά αιμοσφαίρια και είναι υπεύθυνη για τη μεταφορά του οξυγόνου σε όλα τα όργανα και ιστούς του ανθρώπινου σώματος.

Τα ερυθρά αιμοσφαίρια έχουν ένα μέσο χρόνο ζωής της τάξεως των 120 ημερών, με την παρέλευση του οποίου σταδιακά καταστρέφονται, με αποτέλεσμα την παραγωγή της χολερυθρίνης από την διάσπαση της αίμης. Η χολερυθρίνη που παράγεται από τη διάσπαση της αίμης είναι η έμμεση χολερυθρίνη (μη συζευγμένη χολερυθρίνη), η οποία στη συνέχεια μεταφέρεται και μεταβολίζεται στο ήπαρ.

Πού και πώς παράγεται η χολερυθρίνη;

Η παραγωγή της χολερυθρίνης ξεκινά:

1. Από τον σπλήνα, όπου λαμβάνει χώρα η καταστροφή των παλαιών ερυθρών αιμοσφαιρίων
2. Από τον μυελό των οστών, όπου λαμβάνει χώρα η καταστροφή των παλαιών ερυθρών αιμοσφαιρίων και η παραγωγή νέων ερυθρών.

Η μη συζευγμένη χολερυθρίνη μεταφέρεται μέσω του αίματος προς το ήπαρ, δεσμευμένη από την αλβουμίνη, καθώς δεν είναι υδατοδιαλυτή και ακολούθως μεταβολίζεται από το ήπαρ.

Ποιος είναι ο ρόλος του ήπατος;

Στο ήπαρ, η μη συζευγμένη (έμμεση) χολερυθρίνη μετατρέπεται σε συζευγμένη (άμεση) χολερυθρίνη, μέσω ειδικών ενζύμων, ώστε να γίνει υδατοδιαλυτή και να μπορεί να αποβληθεί μέσω της χολής στο πεπτικό σύστημα.

Η ολική χολερυθρίνη είναι, λοιπόν, ο συνδυασμός (άθροισμα) της άμεσης και έμμεσης χολερυθρίνης στο αίμα.

Η άμεση χολερυθρίνη είτε αποβάλλεται με τα κόπρανα (δίνοντάς τους το χαρακτηριστικό καφέ χρώμα) είτε επαναρροφάται και αποβάλλεται μέσω των ούρων.

Επακόλουθο αυτού του φαινομένου είναι η υπέρχρωση των ούρων (ούρα σαν κονιάκ) σε περιπτώσεις αυξημένης χολερυθρίνης στο αίμα και ως εκ τούτου αυξημένης αποβολής της στα ούρα, ενώ αντιθέτως η αδυναμία αποβολής της χολερυθρίνης στα κόπρανα θα προκαλέσει τον μερικό αποχρωματισμό των κοπράνων.

Ποια είναι τα φυσιολογικά επίπεδα για την χολερυθρίνη;

Στους υγιείς ενήλικες, τα φυσιολογικά επίπεδα για την χολερυθρίνη είναι:

• Ολική Χολερυθρίνη: 0.3 – 1.2 mg/dL
• Άμεση Χολερυθρίνη: 0.1 – 0.3 mg/dL
• Έμμεση Χολερυθρίνη: υπολογίζεται από τη διαφορά των δύο παραπάνω.

Κάθε αύξηση των επιπέδων της χολερυθρίνης που ξεπερνά τα ανώτερα φυσιολογικά επίπεδα αποτελεί μία κατάσταση που ονομάζεται υπερχολερυθριναιμία, η οποία όταν προκαλέσει το κιτρίνισμα του δέρματος και των οφθαλμών ονομάζεται πλέον ίκτερος.

Ποια αίτια προκαλούν υψηλή χολερυθρίνη;

Η υψηλή χολερυθρίνη στο αίμα μπορεί να οφείλεται σε έναν εκ των τριών υποκείμενων μηχανισμών:

1.Προηπατικά αίτια (αυξημένη παραγωγή έμμεσης χολερυθρίνης)

Προκαλείται από τον αυξημένο ρυθμό καταστροφής των ερυθρών αιμοσφαιρίων, με αποτέλεσμα την αυξημένη παραγωγή έμμεσης χολερυθρίνης.

Ανάμεσα στα προηπατικά αίτια που προκαλούν αυξημένη έμμεση χολερυθρίνη και συνεπώς υψηλή ολική χολερυθρίνη συγκαταλέγονται:

• Αιμολυτική αναιμία
• Μεσογειακή αναιμία
• Σηψαιμία σε νεογνά.

2. Ηπατικά αίτια (διαταραχή μεταβολισμού της χολερυθρίνης)

Κάθε διαταραχή του ήπατος που αφορά στην πρόσληψη της έμμεσης χολερυθρίνης, στον μεταβολισμό της σε άμεση χολερυθρίνη ή στην αποβολή της άμεσης χολερυθρίνης από το ήπαρ, ελαττώνει σημαντική την ικανότητα μετατροπής και αποβολής της χολερυθρίνης, με αποτέλεσμα την πρόκληση υπερχολερυθριναιμίας, συνηθέστερα μικτής (αύξηση άμεσης και έμμεσης, κυρίως, χολερυθρίνης).

Στα ηπατικά αίτια που προκαλούν την υψηλή χολερυθρίνη στο αίμα περιλαμβάνονται:

• Κάθε μορφής ηπατίτιδα (ιογενής, φαρμακευτική)
• Κίρρωση του ήπατος
• Σύνδρομο Gilbert (καλοήθης διαταραχή του μεταβολισμού της έμμεσης σε άμεση χολερυθρίνη).

3. Μεθηπατικά αίτια (διαταραχή στην αποβολή της χολερυθρίνης από το ήπαρ)

Κάθε διαταραχή στην αποβολή της χολής διαμέσου των χοληφόρων αγγείων προς το λεπτό έντερο έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της χολερυθρίνης στο αίμα, κυρίως δε της άμεσης χολερυθρίνης (αυξημένη άμεση χολερυθρίνη). Στα συνηθέστερα μεθηπατικά αίτια πρόκλησης υπερχολερυθριναιμίας ανήκουν:

• Η χολολιθίαση (πέτρες στη χολή)
• Η χοληδοχολιθίαση
• Η χολοκυστίτιδα
• Η χολαγγειΐτιδα
• Η απόφραξη των χοληφόρων από κακοήθη νεοπλάσματα (καρκίνος παγκρέατος, χολαγγειοκαρκίνωμα).

Πώς μετράται;

Η χολερυθρίνη μετράται με απλή εξέταση αίματος, με την εξέταση να αναλύει τα επίπεδα αίματος της:

• Ολικής χολερυθρίνης
• Άμεσης χολερυθρίνης
• Έμμεσης χολερυθρίνης.

Η χολερυθρίνη μπορεί να ανιχνευθεί, επίσης, στα ούρα. Η χολερυθρίνη στα ούρα και ειδικά η αυξημένη χολερυθρίνη στα ούρα αποτελεί έναν έμμεσο δείκτη απόφραξης των χοληφόρων, με αποτέλεσμα η άμεση χολερυθρίνη να αποβάλλεται στα ούρα σε μεγάλο βαθμό. Κατά κανόνα, λοιπόν, η αυξημένη χολερυθρίνη στα ούρα συνοδεύεται από αυξημένη ολική χολερυθρίνη στο αίμα.

Τι είναι ο ίκτερος;

Ο ίκτερος αποτελεί την παθολογική εκείνη κατάσταση, κατά την οποία η αυξημένη χολερυθρίνη στο αίμα εναποτίθεται στους ιστούς, με αποτέλεσμα την κίτρινη χρώση τους. Για να καταστεί ορατή η κίτρινη χρώση του δέρματος, των οφθαλμών και των βλεννογόνων, τα επίπεδα χολερυθρίνης θα πρέπει συνήθως να ξεπερνούν τα 2.5 – 3 mg/dL.

Πέραν της κίτρινης χρώσης του δέρματος, των οφθαλμών και των βλεννογόνων, ο ίκτερος μπορεί να συνοδεύεται από:

• Σκούρα ούρα (υπέρχρωση ούρων)
• Αποχρωματισμένα κόπρανα
• Έντονο κνησμό (φαγούρα)
• Κόπωση και δυσφορία.

Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειώσουμε πως ο ίκτερος δεν είναι νόσος αλλά σημείο υποκείμενης παθολογίας, με τα συχνότερα αίτια που προκαλούν τον ίκτερο να είναι:

• Η αιμολυτική κρίση
• Η απόφραξη των χοληφόρων
• Η ηπατική ανεπάρκεια.

Ποια η αντιμετώπιση για την υψηλή χολερυθρίνη;

Το πώς πέφτει η αυξημένη χολερυθρίνη αποτελεί ένα συνηθισμένο ερώτημα του συνόλου των ασθενών. Η θεραπεία για την αυξημένη χολερυθρίνη βασίζεται ουσιαστικά στην αντιμετώπιση της αιτίας αύξησής της:

• Αιματολογικός έλεγχος και αντιμετώπισης του υποκείμενου αιτίου σε περίπτωση αιμολυτικής αναιμίας
• Σε αντιμετώπιση του αιτίου πρόκλησης της ηπατίτιδας
• Σε άρση της απόφραξης των χοληφόρων αγγείων, με ενδοσκοπική ή χειρουργική μέθοδο
• Σε απλά συντηρητικά μέτρα, όταν η αυξημένη χολερυθρίνη οφείλεται στο σύνδρομο Gilbert.

Χολερυθρίνη και Καρκίνος

Αναμφίβολα, η υψηλή χολερυθρίνη και ο καρκίνος συσχετίζονται συχνά από τους ασθενείς. Εδώ θα πρέπει να εξηγήσουμε πως η συσχέτιση αυτή δεν είναι άτοπη, καθώς πολλές μορφές καρκίνου του πεπτικού συστήματος (καρκίνος παγκρέατος, χολαγγειοκαρκίνωμα, ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα ή ηπατικές μεταστάσεις) μπορούν να προκαλέσουν αυξημένη χολερυθρίνη.

Παρόλα αυτά, η αυξημένη χολερυθρίνη που οφείλεται σε κάποια μορφή καρκίνου παρουσιάζει αρκετές διαφορές με την υψηλή χολερυθρίνη εξαιτίας κάποιας καλοήθους πάθησης, με την αυξημένη χολερυθρίνη εξαιτίας κάποιας κακοήθους πάθησης, σε σύγκριση με την υπερχολερυθριναιμία καλοήθους αιτιολογίας, να είναι:

• Σταδιακά εγκαθιστάμενη
• Ανώδυνη
• Σχετίζεται με εξαιρετικά υψηλά επίπεδα χολερυθρίνης αίματος (συνήθως > 15 mg/dl)
• Συνυπάρχει συχνά με άλλα συμπτώματα, όπως ανεξήγητη απώλεια βάρους, απουσία όρεξης για λήψη τροφής, μυϊκή αδυναμία, καταβολή.

Υψηλή Χολερυθρίνη – Συμπεράσματα

Η χολερυθρίνη είναι ένα φυσιολογικό προϊόν του ανθρώπινου οργανισμού, με τον μεταβολισμό και την αποβολή της από το σώμα να πραγματοποιούνται από το ήπαρ. Η υψηλή χολερυθρίνη μπορεί να οφείλεται σε ένα ευρύ φάσμα αιτίων, από εντελώς αθώα και καλοήθη έως κακοήθειες του πεπτικού συστήματος, με συνέπεια η αυξημένη χολερυθρίνη στο αίμα να αποτελεί το εφαλτήριο περαιτέρω εξακρίβωσης της αιτίας πρόκλησής της.

Η έγκαιρη διάγνωση των αυξημένων επιπέδων χολερυθρίνης αίματος σε συνδυασμό με την ανεύρεση της υποκείμενης αιτίας πρόκλησής της αποτελούν τους θεμέλιους λίθους για την ορθή αντιμετώπιση του υποκείμενου αιτίου.

Συχνές Ερωτήσεις

• Είναι επικίνδυνη η υψηλή χολερυθρίνη;

Η χολερυθρίνη αποτελεί προϊόν του μεταβολισμού της αίμης, την οποία το σώμα αποβάλλει διαμέσου της χολής και των ούρων. Η έκθεση των οργάνων του σώματος σε αυξημένα επίπεδα χολερυθρίνης δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί σε καμία περίπτωση αθώα, καθώς η υψηλή χολερυθρίνη επηρεάζει την ομαλή λειτουργία πολλαπλών οργάνων του σώματος. Συνεπώς, η υψηλή χολερυθρίνη είναι επικίνδυνη όταν τα επίπεδα της χολερυθρίνης είναι εξαιρετικά αυξημένα ή παραμένουν επί μαρκόν. Στον αντίποδα, διάφορες παθήσεις που προκαλούν ήπια υπερχολερυθριναιμία (σύνδρομο Gilbert) δεν είναι σε καμία περίπτωση επικίνδυνες.

• Μπορεί η υψηλή χολερυθρίνη να ελαττωθεί με διατροφή;

Η αυξημένη χολερυθρίνη και η αντιμετώπισή της με διατροφή έχουν βρεθεί στο μικροσκόπιο πολλαπλών μελετών.

Η διατροφή, λοιπόν, δε προσφέρει κάτι ουσιαστικό στην αντιμετώπιση της αυξημένης χολερυθρίνης, με εξαίρεση τον προστατευτικό ρόλο που ασκεί στο ήπαρ η υιοθέτηση μίας υγιεινής διατροφής άνευ πολλών λιπαρών.