Παραθορμόνη και Νεφροί

Η παραθορμόνη, οι νεφροί και τα οστά αποτελούν τα κυρίαρχα συστατικά μέρη του μηχανισμού ρύθμισης των επιπέδων του ασβεστίου στο ανθρώπινο σώμα.

Τι είναι η Παραθορμόνη;

Η παραθορμόνη αποτελεί μία ορμόνη, η οποία παράγεται και ακολούθως απελευθερώνεται στην κυκλοφορία του αίματος από τους παραθυρεοειδείς αδένες.

Η βιολογική δράση της παραθορμόνης συνίσταται στην, από κοινού με την βιταμίνη D και την καλσιτονίνη, ρύθμιση των επιπέδων του ασβεστίου στο αίμα εντός των φυσιολογικών ορίων.

Υπό φυσιολογικές συνθήκες, τα ελαττωμένα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα διεγείρουν τους παραθυρεοειδείς αδένες, οι οποίοι παράγουν και απελευθερώνουν στο αίμα την παραθορμόνη, που με τη σειρά της οδηγεί στην αύξηση του ασβεστίου και την επαναφορά του στα φυσιολογικά επίπεδα στο αίμα. Κατά τον ίδιο μηχανισμό, τα αυξημένα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα καταστέλλουν τους παραθυρεοειδείς αδένες, οι οποίοι ελαττώνουν την παραγωγή της παραθορμόνης, ώστε τα επίπεδα του ασβεστίου να ελαττωθούν και να επιστρέψουν εντός των φυσιολογικών ορίων.

Παραθορμόνη και Όργανα – Στόχοι

Η βιολογική δράση της παραθορμόνης ασκείται σε τρία όργανα – στόχους:

• Στα οστά, στα οποία η παραθορμόνη ευνοεί, υπό φυσιολογικές συνθήκες, την παραγωγή νέου οστού, ενώ τα παθολογικά αυξημένα επίπεδα παραθορμόνης στο αίμα έχουν ως αποτέλεσμα την ελαττωμένη εναπόθεση ασβεστίου και ταυτόχρονα την αυξημένη απορρόφηση ασβεστίου από τα οστά, γεγονός που οδηγεί σε οστεοπενία ή οστεοπόρωση.
• Στους νεφρούς, όπου η παραθορμόνη ελαττώνει την αποβολή του ασβεστίου στα ούρα.
• Στο λεπτό έντερο, όπου η παραθορμόνη, μέσω της βιταμίνης D, αυξάνει την απορρόφηση στο αίμα του ασβεστίου που προέρχεται από την διατροφή.

Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειώσουμε πως η αύξηση των επιπέδων του ασβεστίου στο αίμα αποτελεί, επίσης, στόχο της βιταμίνης D. Θα πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί πως η δράση τόσο της παραθορμόνης όσο και της βιταμίνης D δεν ασκείται ανεξέλεγκτα, αλλά υπόκειται στον παλίνδρομο μηχανισμό ρύθμισης των επιπέδων παραθορμόνης στο αίμα, καθώς διαφορετικά, τα επίπεδα ασβεστίου στο αίμα θα ξεπερνούσαν τα ανώτερα φυσιολογικά όρια.

Η παραθορμόνη και η δράση της στα όργανα – στόχους της.

Παραθορμόνη και Νεφροί

Όπως προαναφέρθηκε, η παραθορμόνη στα νεφρά δρα ελαττώνοντας την απώλεια ασβεστίου στα ούρα, μέσω της αυξημένης επαναρρόφησης του ασβεστίου των ούρων προς το αίμα στο άπω εσπειραμένο σωληνάριο, καθώς και στην αυξημένη αποβολή του φωσφόρου στα ούρα, στο εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο.

Ταυτόχρονα, η παραθορμόνη και τα νεφρά συνδέονται και μέσω της 1α-υδροξυλίωσης από την παραθορμόνη της αποθηκευμένης στο ήπαρ, αλλά ανενεργού, 25-(OH) Βιταμίνη-D, με αποτέλεσμα τον σχηματισμό της ενεργού βιταμίνης D, η οποία ονομάζεται καλσιτριόλη (1,25 (OH)₂-Βιταμίνη-D).

Υπό φυσιολογικές, λοιπόν, συνθήκες η δράση που ασκεί η παραθορμόνη στα νεφρά συνίσταται στην ρύθμιση του ποσού του ασβεστίου και του φωσφόρου που θα αποβληθεί μέσω των ούρων, ενεργοποιώντας παράλληλα και την ανενεργό βιταμίνη D στην ενεργό και δραστική μορφή της, την καλσιτριόλη.

Αυξημένη Παραθορμόνη Αίματος και Νεφροί

Η αυξημένη παραθορμόνη στο αίμα αποτελεί μία παθολογική κατάσταση που ονομάζεται υπερπαραθυρεοειδισμός, με απλά λόγια υπερλειτουργία των παραθυρεοειδών αδένων.

Ο υπερπαραθυρεοειδισμός ακολούθως διακρίνεται σε 3 μορφές, αναλόγως του αιτίου πρόκλησης των αυξημένων επιπέδων παραθορμόνης στο αίμα:

• Πρωτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός: αποτελεί την παθολογική εκείνη κατάσταση, κατά την οποία το γενεσιουργό αίτιο της αυξημένης παραθορμόνης στο αίμα εντοπίζεται αποκλειστικά στους παραθυρεοειδείς αδένες, με το συχνότερο αίτιο πρόκλησης του να είναι το αδένωμα παραθυρεοειδούς.
• Δευτεροπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός: στην περίπτωση αυτή, το γενεσιουργό αίτιο πρόκλησης των αυξημένων επιπέδων παραθορμόνης στο αίμα εντοπίζεται εκτός των παραθυρεοειδών αδένων, διεγείρει, ωστόσο, τους παραθυρεοειδείς αδένες, μέσω των χαμηλών επιπέδων ασβεστίου, να συνθέτουν συνεχώς παραθορμόνη.
• Τριτοπαθής υπερπαραθυρεοειδισμός: αποτελεί την κατάσταση εκείνη του δευτεροπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού, κατά την οποία κάποιος παραθυρεοειδής αδένας αποκτά αυτονομία, με αποτέλεσμα την ανεξέλεγκτη έκκριση παραθορμόνης στο αίμα, ανεξάρτητα από τα ήδη αυξημένα επίπεδα ασβεστίου αίματος.

Ανεξάρτητα, ωστόσο, του αιτίου πρόκλησής της, η αυξημένη παραθορμόνη αίματος προκαλεί σοβαρές επιπτώσεις στα νεφρά, καθώς επάγει ιδιαίτερα αυξημένα επίπεδα ασβεστίου αίματος. Το αυξημένο ασβέστιο στο αίμα που προκαλεί η παραθορμόνη έχει ως αποτέλεσμα την αυξημένη αποβολή ασβεστίου και στα ούρα, στην προσπάθεια που καταβάλλουν οι νεφροί να αποβάλλουν όσο το δυνατόν περισσότερο ασβέστιο στα ούρα, ώστε το ασβέστιο αίματος να διατηρηθεί όσο πιο κοντά στο φυσιολογικό. Φυσικά αυτό δεν επιτυγχάνει την ρύθμιση του ασβεστίου εντός φυσιολογικών ορίων, με αποτέλεσμα τη διατήρηση της υπερασβεστιαιμίας.

Η αυξημένη αποβολή ασβεστίου στα ούρα προκαλεί με τη σειρά της πολλαπλές συνέπειες στους νεφρούς, με κυριότερες:

• Τη νεφρασβέστωση,
• Τη νεφρολιθίαση (πέτρες στα νεφρά),
• Την ουρητηρολιθίαση (πέτρες στον ουρητήρα),
• Τη νεφρική ανεπάρκεια (σε προχωρημένες περιπτώσεις).

Από την άλλη πλευρά, στους ασθενείς που πάσχουν από δευτεροπαθή υπερπαραθυρεοειδισμό, τα ίδια τα νεφρά ανεπαρκούν εξ’ αρχής στην διατήρηση του ασβεστίου στο αίμα καθώς και στην αποβολή του φωσφόρου στα ούρα, με αποτέλεσμα την πρόκληση υπασβεστιαιμίας (χαμηλό ασβέστιο αίματος) και υπερφωσφαταιμίας (αυξημένος φωσφόρος αίματος), όπως επίσης επηρεασμένη είναι και η ενεργοποίηση της 25-(OH) Βιταμίνης-D στους νεφρούς σε καλσιτριόλη (1,25 (OH)₂-Βιταμίνη-D).

Αποτέλεσμα αυτών των φαινομένων είναι η συνεχής διέγερση των παραθυρεοειδών αδένων να παράγουν και να εκκρίνουν παραθορμόνη, η δράση της οποίας, ωστόσο, στα νεφρά δεν κατορθώνει να αντιστρέψει τις επιπτώσεις της νεφρικής βλάβης, με αποτέλεσμα έναν φαύλο κύκλο που επιτείνει το φαινόμενο του δευτεροπαθούς υπερπαραθυρεοειδισμού.

Παραθορμόνη και Νεφρά – Συμπεράσματα

Η παραθορμόνη και οι νεφροί είναι εξ’ ορισμού άρρηκτα συνδεδεμένα στην ομοιοστασία των επιπέδων του ασβεστίου και του φωσφόρου στο αίμα στα φυσιολογικά επίπεδα.

Κατά συνέπεια, πιθανή διαταραχή ενός εκ των δύο οργάνων που συμμετέχουν στον μηχανισμό αυτό (παραθυρεοειδείς αδένες και νεφροί) έχει σαφέστατα αντίκτυπο στην λειτουργία του έτερου οργάνου.

Εξαιρετικά σημαντικό, συνεπώς, είναι να διασαφηνιστεί σε κάθε ασθενή ξεχωριστά η αιτία που προκάλεσε την αυξημένη παραθορμόνη στο αίμα όπως και τη νεφρική βλάβη, καθώς και το ποιο από τα δύο φαινόμενα προηγήθηκε και είχε ως αποτέλεσμα την δυσλειτουργία του έτερου οργάνου. Η διαπίστωση του φαινομένου που προηγήθηκε και προκάλεσε τη δυσλειτουργία του έτερου οργάνου φαντάζει, φαινομενικά, προφανής, εντούτοις αποτελεί μία εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία που απαιτεί εμπειρία καθώς και στοχευμένες εξετάσεις, με σκοπό τον αποκλεισμό άλλων πιθανών αιτίων και επαλήθευσης του πραγματικού αιτίου.