Γαστροστομία

Τι είναι η Γαστροστομία;

Η γαστροστομία είναι η δημιουργία μίας επικοινωνίας μεταξύ του αυλού του στομάχου και του δέρματος, η οποία επιτυγχάνεται μέσω ενός ειδικού σωλήνα που εισάγεται στο εσωτερικό του στομάχου και διέρχεται δια του δέρματος.

Ποια είναι η Χρησιμότητα της Γαστροστομίας;

Η γαστροστομία είναι εξαιρετικά πολύτιμη για την επαρκή σίτιση των ασθενών με αδυναμία σίτισης από του στόματος.

Στους ασθενείς, λοιπόν, οι οποίοι αδυνατούν να σιτισθούν από το στόμα, οι διαθέσιμες μέθοδοι σίτισης περιλαμβάνουν:

• Την παρεντερική σίτιση, δηλαδή την σίτιση μέσω ειδικών διαλυμάτων τα οποία χορηγούνται ενδοφλεβίως
• Την γαστρική σίτιση, η οποία αποτελεί ουσιαστικά την προώθηση των τροφών απευθείας στον στόμαχο
• Την εντερική σίτιση, δηλαδή την προώθηση μίας ειδικής εντερικής διατροφής μέσω ειδικού διαδερμικού καθετήρα στο λεπτό έντερο.

Από όλες τις προαναφερθείσες μεθόδους, η γαστρική και η εντερική σίτιση κατέχουν πολλαπλά πλεονεκτήματα, έναντι της παρεντερικής διατροφής, ενώ συγκρίνοντας την γαστρική και την εντερική διατροφή, πολλαπλές επιστημονικές μελέτες έχουν αποδείξει πως η γαστρική σίτιση καθίσταται απείρως καλύτερα ανεκτή από τους ασθενείς, καθώς δεν απαιτεί τη χορήγηση ειδικών σκευασμάτων στοιχειακής διατροφής που απαιτούνται για την εντερική σίτιση.

Συνοψίζοντας, η γαστροστομία εξασφαλίζει την σίτιση των ασθενών με προβλήματα ή αδυναμία λήψης τροφής από του στόματος κατά τον πλέον ιδανικό τρόπο, συγκριτικά με τις υπόλοιπες μεθόδους, γεγονός που την έχει καταστήσει την ιδανική μέθοδο σίτισης των ασθενών αυτών.

Πόσοι Τύποι Γαστροστομίας υπάρχουν;

Ουσιαστικά υπάρχουν 2 τύποι γαστροστομίας, με την ειδοποιό διαφορά μεταξύ τους να είναι η μέθοδος δημιουργίας τους. Οι διαθέσιμοι τύποι γαστροστομίας έως και σήμερα περιλαμβάνουν:

• Την ενδοσκοπική γαστροστομία ή διαδερμική γαστροστομία ή γαστροστομία PEG
• Την χειρουργική γαστροστομία.

Ενδοσκοπική ή Διαδερμική Ενδοσκοπική Γαστροστομία ή Γαστροστομία PEG: Πως γίνεται;

Η διαδερμική ενδοσκοπική γαστροστομία ή ενδοσκοπική γαστροστομία ή γαστροστομία PEG αποτελεί την πιο κοινή και πλέον σύγχρονη μέθοδο δημιουργίας μίας γαστροστομίας. Η διαδερμική ενδοσκοπική γαστροστομία πραγματοποιείται ενδοσκοπικά, μέσω γαστροσκόπησης, κατά την οποία ελέγχεται ταυτόχρονα το σύνολο του αυλού του στομάχου και επιλέγεται ενδοσκοπικά το κατάλληλο σημείο για την τοποθέτηση της γαστροστομίας. Στη συνέχεια ο σωλήνας της γαστροστομίας τοποθετείται και εξέρχεται διά του δέρματος, διαμέσου μίας οπής 1 εκατοστού.

Η διαδερμική γαστροστομία πραγματοποιείται με τους ασθενείς υπό ήπια καταστολή (μέθη), με αποτέλεσμα να θεωρείται μία ελάχιστα επεμβατική πράξη, η οποία δεν επιβαρύνει την ισορροπία του οργανισμού.

Εξαιτίας όλων των προαναφερθέντων πλεονεκτημάτων, η διαδερμική ενδοσκοπική γαστροστομία αποτελεί και την προτιμώμενη μέθοδο στις μέρες μας.

Πως γίνεται η Χειρουργική Γαστροστομία;

Η χειρουργική γαστροστομία αποτελεί την παραδοσιακή μέθοδο δημιουργίας μίας γαστροστομίας. Για την πραγματοποίησή της απαιτείται γενική αναισθησία, καθώς και χειρουργική τομή στην κοιλία για την αποκάλυψη του στομάχου και την τοποθέτηση του καθετήρα της γαστροστομίας.

Όπως εύκολα καθίσταται αντιληπτό, η χειρουργική γαστροστομία αποτελεί μία κανονική χειρουργική επέμβαση, η οποία συνεπώς θα πρέπει ιδανικά να πραγματοποιείται σε ασθενείς που έχουν κάποια αντένδειξη για την τοποθέτηση διαδερμικής γαστροστομίας ή που πρέπει ταυτόχρονα να υποβληθούν και σε κάποια άλλη χειρουργική επέμβαση στην κοιλιακή χώρα.

Ποιες είναι οι Ενδείξεις για την Τοποθέτηση μίας Γαστροστομίας;

Η απόλυτη ένδειξη για την τοποθέτηση μίας γαστροστομίας, με άλλα λόγια το πότε γίνεται η γαστροστομία, είναι η αδυναμία σίτισης του ασθενούς από το στόμα.

Η αδυναμία σίτισης των ασθενών από το στόμα μπορεί να προέρχεται από διάφορες αιτίες, όπως τη δυσκολία ή αδυναμία στην κατάποση ή την αδυναμία ή αντένδειξη λήψης τροφής ή/και φαρμάκων από το στόμα, εξαιτίας κάποιας άλλης πάθησης ή χειρουργικής επέμβασης.

Οι ασθενείς, λοιπόν, που χρήζουν τοποθέτησης γαστροστομίας, πάσχουν συνήθως από μία εκ των ακόλουθων καταστάσεων:

• Νευρολογικές παθήσεις, όπως το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, η σκλήρυνση κατά πλάκας, η νόσος Parkinson, το Alzheimer ή η άνοια, οι οποίες έχουν ως κοινό παρονομαστή την δυσκολία ή αδυναμία κατάποσης της τροφής ή ακόμη και της φαρμακευτικής αγωγής για την νόσο, με αποτέλεσμα η γαστροστομία να καθίσταται μονόδρομος
• Το προηγηθέν τραύμα στην περιοχή του τραχήλου (λαιμού), του θώρακος ή της κοιλίας
• Οι προηγηθείσες χειρουργικές επεμβάσεις στον φάρυγγα, τον λάρυγγα, τον οισοφάγο και τον στόμαχο
• Τα βαρέα εγκαύματα
• Ο καρκίνος του φάρυγγα, του λάρυγγα, του οισοφάγου ή του στομάχου.

Υπάρχουν Αντενδείξεις για την Τοποθέτηση Γαστροστομίας;

Δεν υπάρχει ουσιαστικά κάποια απόλυτη αντένδειξη για την τοποθέτηση γαστροστομίας σε κάποιον ασθενή που πραγματικά την χρειάζεται, με μοναδική εξαίρεση την απόφραξη του οισοφάγου σε κάποιους ασθενείς που προγραμματίζονται για ενδοσκοπική γαστροστομία, καθώς η απόφραξη του οισοφάγου καθιστά αδύνατη την τοποθέτησή της και συνεπώς σε αυτές τις περιπτώσεις επιλέγεται η χειρουργική γαστροστομία.

Παρόλα αυτά, υφίστανται κάποιες σχετικές αντενδείξεις, για τις οποίες, ωστόσο, υπάρχει και ο αντίστοιχος τρόπος παράκαμψής τους, όπως:

• Η λήψη αντιπηκτικών φαρμάκων (αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα, νεότερης γενιάς αντιπηκτικά φάρμακα) – η διακοπή τους για μερικές ημέρες επιτρέπει την τοποθέτηση της γαστροστομίας με απόλυτη ασφάλεια.
• Οι προηγηθείσες επεμβάσεις στον οισοφάγο και τον στόμαχο – οι προηγηθείσες επεμβάσεις συνεπάγονται τη δημιουργία συμφύσεων μεταξύ των ενδοκοιλιακών οργάνων, με αποτέλεσμα κάποιες φορές η τοποθέτηση της διαδερμικής ενδοσκοπικής γαστροστομίας να μην ασφαλής και ως εκ τούτου να επιλέγεται η χειρουργική γαστροστομία.
• Οι κιρσοί του στομάχου, οι οποίοι αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο αιμορραγίας μετά από γαστροστομία PEG – στις περιπτώσεις αυτές είναι εξαιρετικά ασφαλέστερη η χειρουργική γαστροστομία.
• Ο ασκίτης, δηλαδή η ύπαρξη μεγάλης ποσότητας ελεύθερου υγρού εντός της περιτοναϊκής κοιλότητας, ο οποίος καθιστά την τοποθέτηση της γαστροστομίας ελαφρώς επισφαλή – στους ασθενείς με ασκίτη μπορεί φυσικά να τοποθετηθεί γαστροστομία, ακόμη και διαδερμική ενδοσκοπική, με απόλυτη ασφάλεια, αρκεί να έχει προηγηθεί παρακέντηση του ασκιτικού υγρού, η οποία θα πρέπει επίσης να παροχετεύει το ασκιτικό υγρό και για τις πρώτες 7 ημέρες από την ημέρα της τοποθέτησης της γαστροστομίας.

Σωλήνας Γαστροστομίας

Ο σωλήνας ή καθετήρας για την γαστροστομία αποτελεί έναν ειδικό καθετήρα κατασκευασμένο από σιλικόνη, ο οποίος είναι διαθέσιμος σε ποικίλα μεγέθη και διαθέτει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

• Ειδικό μπαλόνι στο εσωτερικό άκρο του, το οποίο φουσκώνεται στο εσωτερικό του στομάχου μετά την τοποθέτηση του καθετήρα και την επιβεβαίωση της ορθής θέσης του, που εξασφαλίζει τη σταθερή θέση του καθετήρα
• Ειδικό δακτύλιο, ο οποίος περιβάλλει τον καθετήρα και τοποθετείται σε επαφή με το δέρμα του ασθενούς, συμβάλλοντας περαιτέρω στην αποφυγή μετακίνησης του καθετήρα.

Ο σωλήνας (καθετήρας) για τη γαστροστομία φέρει τον ειδικό δακτύλιο που προσαρμόζεται στο δέρμα και το ειδικό μπαλόνι στο εσωτερικό άκρο του που φουσκώνει εντός του στομάχου.

Ποια είναι τα Πλεονεκτήματα της Γαστροστομίας έναντι του Ρινογαστρικού Σωλήνα (Levin ή Λεβάιν);

Η εξασφάλιση της σίτισης και της θερμιδικής κάλυψης των αναγκών του οργανισμού είναι ύψιστης σημασίας, πόσο δε μάλλον σε ασθενείς με άλλα προβλήματα υγείας.

Ο ρινογαστρικός σωλήνας ή Levin (Λεβάιν) αποτελεί έναν καθετήρα που τοποθετείται δια της ρινός (μύτης) και ακολούθως κατέρχεται στον φάρυγγα, τον οισοφάγο και τελικώς στο στόμαχο. Η χρησιμότητα του Levin έγκειται περισσότερο στην αποσυμφόρηση του στομάχου εκ των εκκρίσεών του και του περιεχόμενου αέρα, σε ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε κάποια χειρουργική επέμβαση στο γαστρεντερικό σωλήνα.

Τα νεότερα χρόνια, ωστόσο, το Levin χρησιμοποιείται και για την σίτιση κάποιων ασθενών που εμφανίζουν δυσκολία ή αδυναμία σίτισης από του στόματος. Παρόλη την ευκολία της τοποθέτησης και της αφαίρεσης του Levin, τα οποία πραγματοποιούνται στην κλίνη του ασθενούς, η μακροπρόθεσμη παραμονή και χρήση του Levin μπορεί να προκαλέσει διάφορες παρενέργειες και επιπλοκές, στις οποίες συγκαταλέγονται:

• Δυσκολία στην αναπνοή
• Ερεθισμός του δέρματος του προσώπου, της μύτης, του φάρυγγα ή του οισοφάγου
• Παραρρινοκολπίτιδα
• Πιθανότητα μετακίνησης ή αφαίρεσης του σε κάποια απότομη κίνηση των ασθενών.

Τα μειονεκτήματα της χρήσης του Λεβαιν για την σίτιση των ασθενών έρχεται να επιλύσει η γαστροστομία, η οποία σε αντίθεση με το Levin χαρακτηρίζεται από:

• Απευθείας είσοδο της τροφής στο εσωτερικό του στομάχου και ως εκ τούτου
• Αποτροπή του ενδεχομένου εισρόφησης του γαστρικού περιεχομένου (είσοδος του περιεχομένου του στομάχου εντός του αναπνευστικού συστήματος)
• Ευχέρεια στην αναπνοή
• Αποφυγή μετακίνησής της, καθώς το μπαλόνι στο εσωτερικό του στομάχου αποτρέπει κάθε κίνησή της προς τα έξω.
• Βελτιωμένη διατροφή και ενυδάτωση
• Βελτιωμένη και ακριβή χορήγηση της φαρμακευτικής αγωγής
• Εξαιρετικά βελτιωμένη ποιότητα ζωής.

Ποια Προετοιμασία απαιτείται για την Τοποθέτηση Γαστροστομίας;

Ουσιαστικά δεν απαιτείται κάποια ειδική προετοιμασία για την γαστροστομία και την τοποθέτηση της, παρά μόνον η εξασφάλιση των συνθηκών ασφαλούς τοποθέτησής της. Συνεπώς, πριν την τοποθέτηση της γαστροστομίας, οι ασθενείς θα πρέπει να:

• Έχουν αξιολογηθεί ενδελεχώς ιατρικά για την καταλληλότητα τους και την ανάγκη για την τοποθέτηση γαστροστομίας
• Μην έχουν λάβει κάποια τροφή ή υγρό τις τελευταίες 8 – 10 ώρες
• Έχουν διακόψει κάθε είδους αντιπηκτική αγωγή (αντιαιμοπεταλιακά, νεότερης γενιάς αντιπηκτικά φάρμακα) για χρονικό διάστημα ανάλογο του είδους της αντιπηκτικής θεραπείας.

Επιπλοκές από την Γαστροστομία

Όπως σε κάθε ιατρική πράξη, έτσι και κατά την τοποθέτηση και διατήρηση της γαστροστομίας ενδέχεται να παρατηρηθούν κάποιες επιπλοκές, οι οποίες, ωστόσο, είναι εξαιρετικά σπάνιες και ελάσσονος βαρύτητας.

Στις ενδεχόμενες επιπλοκές που μπορεί να παρατηρηθούν από τη γαστροστομία περιλαμβάνονται:

• Η αιμορραγία και το αιμάτωμα
• Ο τραυματισμός του εντέρου
• Η διαφυγή εκ του σημείου εισόδου της γαστροστομίας εντός του στομάχου
• Η διαπύηση (μόλυνση) του σημείου εισόδου του σωλήνα της γαστροστομίας στο δέρμα
• Η απόφραξη του σωλήνα της γαστροστομίας
• Η μικρή μετατόπιση του σωλήνα της γαστροστομίας.

Σίτιση και Φαγητά από την Γαστροστομία

Η σίτιση από τη γαστροστομία απαιτεί την τήρηση κάποιων βασικών κανόνων, με στόχο την απρόσκοπτη λειτουργία της γαστροστομίας και την ομαλή σίτιση των ασθενών.

Η σίτιση από τη γαστροστομία μπορεί να πραγματοποιηθεί με έναν εκ των ακόλουθων δύο τρόπων:

• Μέσω χορήγησης αλεσμένου φαγητού από τη γαστροστομία με τη χρήση ειδικής σύριγγας.
• Μέσω της χορήγησης ειδικών σκευασμάτων σίτισης, με τη χρήση ειδικού ηλεκτρονικού εγχυτή.

Η πλέον διαδεδομένη και εφαρμοστέα μέθοδος σίτισης από τη γαστροστομία είναι η χορήγηση αλεσμένου φαγητού.

Τα φαγητά από τη γαστροστομία θα πρέπει να είναι αλεσμένα και να χορηγούνται 4 – 6 φορές ημερησίως, σε μικρές ποσότητες, οι οποίες καθίστανται εύπεπτες και διευκολύνουν την κένωση του στομάχου, αποφεύγοντας έτσι το ενδεχόμενο γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης και πιθανής εισρόφησης του γαστρικού περιεχομένου. Ταυτόχρονα, η χορήγηση πολλαπλών και μικρών γευμάτων από τη γαστροστομία συνεπάγεται και καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο και αποφυγή μεγάλων αυξήσεων του σακχάρου στο αίμα, στους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη.

Σκευάσματα για Γαστροστομία

Στις μέρες μας υπάρχουν διαθέσιμα πολλαπλά σκευάσματα για τη σίτιση των ασθενών με γαστροστομία. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, τα σκευάσματα για γαστροστομία χρησιμοποιούνται συμπληρωματικά της κανονικής σίτισης με αλεσμένο φαγητό από τη γαστροστομία, στοχεύοντας στην αύξηση των προσλαμβανόμενων ημερήσιων θερμίδων ή την ενίσχυση της πρόσληψης συγκεκριμένης ενεργειακής πηγής, όπως για παράδειγμα των πρωτεϊνών.

Σίτιση των ασθενών από τη γαστροστομία με ειδικά σκευάσματα.

Φροντίδα και Περιποίηση της Γαστροστομίας

Εξίσου σημαντική με την ορθή τοποθέτηση είναι και η φροντίδα και περιποίηση της γαστροστομίας, καθώς και του σημείου εισόδου του καθετήρα της γαστροστομίας στο δέρμα.

Τα απαραίτητα μέτρα φροντίδας για την γαστροστομία περιλαμβάνουν:

• Την επιμελή έκπλυση του καθετήρα της γαστροστομίας αμέσως μετά από κάθε σίτιση ή χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής, την οποία πραγματοποιούμε με τη χορήγηση 40 – 60 ml νερού διαμέσου του καθετήρα, στοχεύοντας στην απομάκρυνση κάθε είδους υπολείμματος τροφής από το εσωτερικό του.
• Την περιποίηση του δέρματος στο σημείο εισόδου του καθετήρα της γαστροστομίας καθώς και πέριξ αυτού, διότι η παράλειψη καθαρισμού του δέρματος ενδέχεται να οδηγήσει σε ερεθισμό του.
• Την τακτική επίβλεψη της γαστροστομίας από τον ιατρό, ο οποίος θα επιβεβαιώσει, επίσης, και την ομαλή λειτουργία της.

Διαθέσιμα, συνεπώς, στην αγορά υπάρχουν σκευάσματα για γαστροστομία, η σύνθεση των οποίων μπορεί να είναι με αυξημένη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες, υδατάνθρακες ή λίπος, αναλόγως των θερμιδικών και διατροφικών αναγκών κάθε ασθενούς.

Πότε χρειάζεται Αλλαγή η Γαστροστομία;

Η αλλαγή της γαστροστομίας αποτελεί μία εξαιρετικά απλή επεμβατική πράξη, σε σύγκριση με την αρχική τοποθέτησή της, η οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί στο χώρο του ασθενούς, με την μοναδική προϋπόθεση να έχουν παρέλθει τουλάχιστον 2 – 4 εβδομάδες από την αρχική τοποθέτησή της, ώστε να έχει σχηματισθεί ώριμος συριγγώδης πόρος μεταξύ του στομάχου και του δέρματος.

Η γαστροστομία χρειάζεται αλλαγή όταν συντρέχει κάποιος από τους ακόλουθους λόγους:

• Γαστροστομία με απόφραξη του αυλού της, η οποία έχει καταστεί μη λειτουργική παρά την εφαρμογή άλλων μεθόδων άρσης της απόφραξής της
• Γαστροστομία που έχει μετατοπιστεί αρκετά, με αποτέλεσμα να μην είναι λειτουργική
• Γαστροστομία που εμφανίζει μεγάλη αντίσταση στην χορήγηση φαγητού ή σκευασμάτων.

Ενδοσκοπική εικόνα μετά από επιτυχή ενδοσκοπική διαδερμική γαστροστομία, η οποία απεικονίζει τον κώδωνα της γαστροστομίας σε ορθή θέση εντός του αυλού του στομάχου, χωρίς κάποια εστία αιμορραγίας ή επιπλοκή.

Γαστροστομία και Προσδόκιμο Ζωής

Αναμφίβολα, το προσδόκιμο ζωής των ασθενών στους οποίους έχει τοποθετηθεί κάποια γαστροστομία δεν επιβαρύνεται σε καμία περίπτωση, καθώς η παράκαμψη του στόματος και του οισοφάγου για την σίτισή τους δεν έχει κάποια επίπτωση στην γενικότερη κατάσταση της υγείας τους.

Τουναντίον, το προσδόκιμο ζωής των ασθενών με γαστροστομία μπορεί να θεωρηθεί ως και εν δυνάμει βελτιωμένο, συγκριτικά με τις άλλες, και συχνά αποτυχημένες, μεθόδους σίτισης των ασθενών αυτών, καθώς η διατροφή μέσω της γαστροστομίας προφυλάσσει τους ασθενείς από:

• Τον κίνδυνο εισρόφησης και επακόλουθης ανάπτυξης πνευμονίας από εισρόφηση
• Το ενδεχόμενο ανεπαρκούς σίτισης, η οποία θα οδηγήσει σε υποσιτισμό και αρνητικό ενεργειακό ισοζύγιο, με αρνητικά αποτελέσματα για το σύνολο των λειτουργιών του οργανισμού.
• Τον κίνδυνο ανεπαρκούς ή ακόμη και αδυναμίας χορήγησης της φαρμακευτικής αγωγής των ασθενών αυτών.